Uuchikalirua perija
Tü DMI serrania perija, anas maapakat suutuma, yajeechi eeje unapüin, emuinrein ipuunain. shiiyaleera eesü maaka sain 2.200 msnm. uuchikat tü saanains maakat wajira, suuka joulüin kasa yaaya, maakat nakuaipa na yaashikana.
Yaaya akumajasüirua tü wuinkalirua, suuma jouluin mojui yaajetwatnuu. yaaya nütüma chi uuchikat anas kaasakat, maaka sain saayuula maakat, unatpukat.
🏔️ Uchikalirua perija, Aimajuunüsü sulu sukuaipa supushuaya. ( DMI )
Tü DMI serrania perija, anas maapakat suutuma, yajeechi eeje unapüin, emuinrein ipuunain. shiiyaleera eesü maaka sain 2.200 msnm. uuchikat tü saanains maakat wajira, suuka joulüin kasa yaaya, maakat nakuaipa na yaashikana.
Con altitudes que van desde los Nialera chi uuchika essü maaka sain 2.200 msnm. uuchikai chi, nainje anas tü wuinkalirua, Cerrejon, Mapurito jotta muusi Palomino, este territorio montañoso protege fuentes hídricas como los ríos Cerrejón, Mapurito y Palomino, todos afluentes del río Ranchería.
Entre sus veredas más representativas están Saakaje tü pinchikalirua sutpaakat shia, Sierra Azul, Montelagua, Katchiina jotta musica Cueva Honda, donde la diversidad natural y cultural se entrelaza.
Maaka tü oulaanüs, eisalajuunüs suuka suulu waashirüin maaka sao kasa yaaka sümaana, mio wuin. achiiyanüs sauje, ais apüla tü kasa yaaka suulu. jotta musia shia eisalajünüinjatu.
Saayula maaka la yaaya ekai uuchika perija: wane uuchi waima sayuula
Sauje anain eere chi uchikai, chi serrania perijaakat, watta saalin saayula maakat, suuka ipuunain nia, eesü saamatsü nüumana, eesü juuya, shiaka kojuuya atüma shia sou tü saayulakat.
🌧️Juuyaka nüwanajain sukuaipa maapakat, anas nütuuma
Yaaya Serrania Perija, piiyantuawaiwai shiitüin juuyakat. abril naimúin junio jotta musica agosto naimüin noviembre. shia katliawalüin noviembrou. shia motsowaalin shiitüin, suuma katlian man shia. shia een wane kanülias, jintüit jotta musia jintüt.
🌡️ Saayula uchikalirua.
Naayula na uchikalirua Serrania perija, waima sümüin sünainje yaleetüin nia. ya unaapüna ( 80 msnm ) eesü sawajule 28, 6 ° C. jotta muusia chaya Paulina ( 170 msnm ) sawajüin 28,1 ° C. shia sou juyapüt, ayaleerasü sayuula, ais walatshi, jotta muusia sayuula maakat sawajüin 31° C. 28,6 °C, mientras que en La Paulina (170 msnm) promedia 28,1 °C. En épocas lluviosas sube por evapotranspiración, con máximas de 31 °C.
🌬️ Sukuaipa saayula maakat
Sutuurula maakat maaka yaaya sawajüin 72%. sou juuyapü ayaleerassü, sou jottaleo eemialassü. jotta muusia shia, jüttawaishi kaika sou aipirua jo maaka mekiisat hoora,süpüla kaikat. jouttai alisiokalirua katsüinshi main, shiale jottaleo alanaleesi.
Wuin yaaya serrania perija : choujaashi main, mojuukat najalajaale
Tü DMI Serrania perija, shia kaamanaka shiikikat wuin yaaya wajira. attayaapeje noojolüin juyakat. attayaapeje nojolüin wüinkat. yaaya asonuwaas wuinkalirua, Cerrejon. palomino, kapuchino, jotta musia liwotpükalirua, conejo suuma Yaya. chaashi unaintüin unapunaapunaa süpaa mmaakat
¿ kaasa tü kapuleeka?
Aunque llueve, el agua no se retiene fácilmente. En estaciones como La Mina y La Paulina, la evapotranspiración supera la lluvia anual, generando déficits de hasta 500 mm. Gran parte del agua se pierde por escorrentía, infiltración rápida y evaporación.
Maayapaje shiitüin juyakat, nojotsü aamalain tü wüinka. amülaas palaatüin, ounüs unatpümüin jotta muusia joosomatüs nüutüin kaikai
Ais main shiire wuinkat
mayaapeje ein tü wuinkat, essü süpüla iitala sümüin, suuka yoochoin chi wuikai. shiasa tia, itüule wuinkat, amuüloisü kasa suphuaya.
La disponibilidad de agua es muy variable, lo que hace a la región altamente vulnerable a la escasez, afectando tanto a los ecosistemas como a las comunidades.
Wane uchiirua jou: shia waima suchiki sou watta main saalin juuya.
Tü DMI tü uuchika Serrania perija, muusú sain wane korrolo. cha chaaya palamüin suuma wüpumüin suunain wajira. süpüshi tü wane uuchilalirua
Tü mmaakat süpüshi tü kanüliakat, mmaa Perija. shia tiairua ipakaliirua. tü sukuaipakat kattajuulia sümaiwa. naajüin na atüjaashikana sau, jou tü uuchikat, shia tia suyashakat eessü maaka sain 500 millones juya. waima suumüin tü shiirurukat.
Rocas que
Ipaitrua watta saalin suyaasha
Chayaa ekai tü DMI uchikalirua perija, eshi wanee apünishi ipairuwa, namaanas shichiki tü maaka sumaiwa. naa uchikalirua apunüushi nayaakana, apünii naachiki namaiwa.
sufallan Cerojon
Sufallan katnajaapu
Sufallan Oca ( süule chaaya paalamüin)
Wane mma, unapshisü suuma ein wane yaletshi : mma anas, essü asotüin punatjü suulu
Tü maka UGP, shia tü eere unapshi, sumaa yaletshi. eeje sotka palaaka esü maaka sain, 150 jotta 200 m. mmaakalirua shia tü eepuunale nülaatüin chi wuinkai Rancheria jota muusia Cesar. Tü shialerakat shia tü maa sülüjaalakat wuikat, chitapat juyaakat. kakaitya tü maakat. jotta mussia sukauipa tü mmaakat müss sain awanisko. sütüma tü maaka sulüjalakat juyaka chaaya iipünaje soaje uchikat. mmaaka tüirua, anass suuka asootein punatjü suulu. shia mojüin juyaakat shiitapaa, jattasu, sajararttüin, shiaka süpütüin youjalakat nee.
.
.
UG kolinosa: Eere jeemein tu uchikaalirua
Tü maka UGP, shia tü eere unapshi, sumaa yaletshi. eeje sotka palaaka esü maaka sain, 150 jotta 200 m. mmaakalirua shia tü eepuunale nülaatüin chi wuinkai Rancheria jota muusia Cesar
Tü shialerakat shia tü maa sülüjaalakat wuikat, chitapat juyaakat. kakaitya tü maakat. jotta mussia sukauipa tü mmaakat müss sain awanisko. sütüma tü maaka sulüjalakat juyaka chaaya iipünaje soaje uchikat.
mmaaka tüirua, anass suuka asootein punatjü suulu. shia mojüin juyaakat shiitapaa, jattasu, sajararttüin, shiaka süpütüin youjalakat nee. procesos kársticos, como lapiaces, disoluciones y pequeñas cuevas, que hacen de esta unidad un espacio geológico único y de gran valor ecológico.
UG uchiikalirua: shia sainkat tü uchiikat perija
Kojuuya sumüin mmatkat, shia maapakat
Chaaya Serrania Perija, kojuuya suumüin shiirüküt tü maakat, maat anas. shiasa nojoluin yaawain süchiki. shia shiawaashakat tü sukapüinkat, jotta muusia tü shirutkat.
mma pasanuwa suma iipunain
Ekai tü UGM, tü mmakalirua paasanuwa suma nojolüin outüin shia. shia man sumawaijatü jotta muusi ipat sao. jotta muusia uchikalirua kattusü iipünamüin, maaka shia sürüttüin juyaka shiitapat. shia sutuma müin shia nojostsü anain supula apünajünaa aluu.
Mmaa anas, asotus apünajuushi suulu, shia nojolüin jaamein
Eekai tü UGP, tü maakat jeeket suuma anain shia, asoteesü pünatjü suulu. tü mmaakat akumajaasü süukat tü süulujalakat tü wüinkat. musejese sootein pünatjüt suulu.
Maa ekünaa alüuje
Chayaa ekai tü DMI uchikalirua Perij, eere mmaaka anan shia, unatshisü. anas apünaaja, maaka sain maiki, ai, kepen, jotta wuunu ekunajuuunaka achon. jotta muusia shia eesu arüleja paa suulu wattan saalin. shia shikekaka tü mma unapshikat
Mma nojotsü jaamein, sao kaliza
Ekai tü UGC, tü mmaakat nojotsü outüin main, akumajaasü sao tü ipakat kanüliakat kaliza cretacico. shia anain, nojotsü iipunain main. shia join ja süpüla sulujüin juyaakat, süpüla yorolomain maakat.
Eisalajuuneesü uchikat
Ekai úchikat, tü maaka eisalajunajatü, süpüla pünatjü, süpüla eküna. shia einja süpüla sajarattüin shinñakat juuya shiitapa. shia anain süpula wuinkat jotta muusia süpüla shee maaka
Süpaa mmaakat : kojuya kasa yaakat yaaya
Tú uchikalirua perija. kojuya tü sheeka, watta saalin wuichi. shia sünainje tü waima sukuaipa, tü saayulakat, shiirüt mmakat, iipünain shia. tü supushuaya shia saanainkat. muskat sain suwashirüin tü mmaakat, kaamas wuinkat nojotsü iitamaatüin maalü.
🌵 Unatpü joosos
Mmaaka tü, shia tü 1000 msnm. jais, nojotsü shiitake ain. jotta muusi ttü wuunükalirua kirasü aitai nojoluin juyakat. eesü wüunü motsoin, keinsai, wuunü miouyu suma jouchoin süpana. shia wanejatüit pain shia suuka shiyataanüin main. kamaakat süpüla sunouttain shikuwa maaka sumaiwaa.
🌳 unatpü uchejeewat suma saamatüin shia
Unatpükat tü, juuyapüs waneepia, musejese saamatüin shia waneepia. mioyuu wuunu yaaya, wattaa saalin kaasa yaaya. jotta musia tü wuinkat anas nünainje chi Serrania Perija. jotta musica nialera chi mmaakai essü maaka sain 1000 jotta musia 2000 msnm
🌿 wane supüuna mmaakat, washiirui sain
Yaaya essü tü maakat pasanainkat suunain, tü uunapükat. eekai tü essü watta saalin kasaa. essü mmaa unatshin, anas supüla pünatjüt. joule maula ya, tü mmaaka kalus apünajuushi, jotta musia waima alama suulu.
Una montaña,
Wane uuchi eere watta saalin wunüuirua
Süuka kojuuya sukuaipa mmaakat yaaya, eessü tü iipuunain shia, naaya mmaa unaapünain. maaka wootoi ipüunamüin waneejet suupüna, jotta musia washakatüi wanei suumüin suupünaa. shiaka anaaka main anajaa, sunainje tü saanainkat.
Yosu
Wuunu motsojuusü suma kenshain
Peraa
Ceiwa
Algarrobo
Ichii
Cedro
Roble
Guamo
Yarumo
Waluwa
Paa arülejuushi
Mmaa shikajaya paa
Punatjü kepen
Punatjü pulaana
Punatjü ai
Punatjü maiki
Mürülü
Uuchikalirua perija
Punatjü maiki
Ranas arborícolas (Hylidae)
Eperüi motsosü
Iwana
Jaatüt
Saarüt
Ooroliya
Shiñüilain kaula
Wuit
Kutea
wacharaka
Tangara
Águila crestada (Morphnus guianensis)
Paujil (Crax alberti)
Kotooro
kotooro mioyuukat
Iraama
Pekari
Walijeechi
Putchi
Ket
Puusichi
Jawar
Puma
Ocelote
Kaasapülajatüt saimajuunakat
Maakat saimajuunüin tü unatpükat, tü uchikalirua, jotta musia tü wunü shipiajatkat. shia shiire anainjatüin maaka sünainje, tü serrania perija. tü aimajaakat shia suumakat tü mmaa jososkot, jotta musia tü saamatakat.
Apaanes tü kasa choujaakat, shia nojolüin sajattinnajatüin
Tü DMI sücheküin saimajunüinjatüin tü kasa yaaka suluu. yaaya anaka, einjatüin pünatjü suuma müruulü. jotta musia tü sikikat eisalajuneesü. suka nojoluinjatüin shiotonüin tü wunukalirua. wanawainjatü sukuaipa tü kasakat, apaanüs shia, eitanüs shiirakat.
Aimaja wuinkat, eeje shikikat
Tü DMI saimajüin tü wuinkalirua chawatkat emüin chi wuinkai Rancheria. sutuma shiakat, uless tü wuinkat, nojotsü charüttüin, musejese anain supula asünaa. suka saimajüunüin anet tü wuinkat mioweet, nojoolet itüin.
Aimajushi naa yaashikana suulu mmaka
Tü DMI sucheküin nakuaipa naa yaashikana kepian suulu maaka tü. suma nekirajuunüin sunan akalinja tü mmaaka, suuka wakoroloin shia. nojotkat werüinjatüin amüin shia.aijaatü wapüla, essu supula ein tü ecoturismokot. suuma wayatain yaaya.
Mmaa chess, mmaa aimajuushi
Tü DMI shawaleerüin tü sajattüin tü mmaakat, sutuma juuyakat, suka sujulujaawalüin. jotta musia ashawaalas shiotoonüin wunuukalirua. ashawaalas saajünüin mojuitkat chaya eere shawatüin main uchiikat.
Kottirawa supüla kaataka ou
Tü DMI suchaja achikü tü kottunjatüin tü kasakalirua, maka sain tü wunuuliakat süpüla suwaratianjatüi shia kasa maaka sain wuchi, jotta musia ekai kasa warattüin moolupüna. anas tü mmaka napüla, eer katüin nou, kachonshi naaya, kepiashi suma anain nain ya suluu tü mmaakat.
WA 
ES