Ojuule kuenkaka
Chi ojuule (Bañaderos) shia wane mmaa aimajuushi, suuka wattain saalin kaasa nümaana. nia wane mmaa, paasanainshi suunain uuchikat Sierra nevada santa Marta suuma tü uuchikalirua perija. yaaya akumajaasü tü wuinkalirua. anüuya kojuuya shee, maakat sain wuichi, essü unatpü musejeese saanain mmaa shia, saanain kolompia.
mmaakai chi uchireeya ne, mio wuin nümaana, musejeese anain main shia. anüuya wunüulia, wuichi shia saimajüunein muss sajalajaweekai ain.
📍Nia epemejeerakat pijamas uuchi
Tü Bañadero tü nükoorotkot chi wuinka kamaluuna chaa uuchumüin sauje süchiima, chaaya wajira, wanaapüna suuma Hotonuevo,waranka,jonseka jotta muusia Distraccion. akouyalaasü saatpuje sierra nevada Santa Marta, paalamüin suuma wuinnain suunan parque nacionalkat. anas niaka mushkat sain wane wopuu eintakat serrania perija.
Tü mmaakat yuutus essü maka sain 20 km, jotta muusia neerulüin essü maaka sain 4 km. eeka maaka sain 12.79 hectarea. yaas suuluwuin kamaluuna, liwotpükai Moreno, chi ounüsh eemüin rio rancheria. jotta muusia woopu eemüin shia eeje süchiima, yaaje wane hora jonseka,valledupar. shiasa yalejeechi eessü woopü entüin kalanmüin, tomarazon jotta muusia kotoopri
🏔️ wane mmaa kaalus pütchi, shia suupünain iipat
Tü kanüliakat Bañaderos ( ojoopule ) shia wane mmaa uuchimaajat, chaa shia saalu uuchika Sierra nevada santa marta, suulu tü mma kanüliakat, wajira wopujeetwat. mmaakat tü uuchouliat: shiiyawasha suuma sukümaasüin sumaiwa, anüu pütchikat suumana ya suupuna.
mmaakat tü jou
-
uuchi suumana, ipüunasü, waima iipat
-
tü icheyuukat maaka sain granito jotta muusia diorita, eessü jawawain maaka sain kaliza,lutita.
-
shiikika tü ipakaliirua shia sierra nevada santa marta.
Saamala Bañadero: wane maapa, jottaimaasü waneepia.
Jotta muusia saamala wañaderos kojuuya kaasitkat. shiamain joottai palaajekuakat suunain palaakat. mmaakai chi iicha chayya saalu uuchika sierra nevada santamarta. süuka müin shia, koojuya sümüin sukuaipa tü saamalaka suuma saayula. suuka müin shia, anas süupa mmaakat, koojuya wuunulia, wuuchi.
🌡️sayuula mmaakat ya unaapüna
Ya unaapüna, maaka Matita ( 20 msnm) tü saayulukat süpüla juyaakat essü maaka sain 27,6° C. suulu müin shia jais. nojotsü müinka sain chaaya iipüna, eere saamatüin suuka sao uuchikat.
🌬️ saamatüs chaaya iipuna
Maaka ipüunale wane mmaa, samaatüs. eekai müin mayaa saawajüin shiyaleera tü 1.350 m eeje sotka paala. ya iipuna saamalaka essü maaka sain 20° C jo 26° C. anaakat main shia, asootüs kaasa supushuaya ya sao uuchikat.
🌡️aashakajajüs saayula kaikat, saamatsüt
Wana suuma sheemiajan saayulakat kaikat entüs sao 0,6°C sünainjeewai 100 m ipünaamüin. jotta muusia noutpüna julio, agosto saayula mmaapakat entüs sao, 28,5° C suuma 30,5°C. sou tü wane kashiikalirua anas nee saayula mmaapakat.
Süuchikit wuinka kamaluuna, jotta muusia Bañaderos
ejeere sukutmajaain wuinkat
Mmaa eere tü Bañaderokot anakuaipat suumüin wajira, suukat yaalejein sukuumajain wuinkalirua, eeje uuchika. yaaya akumaajasü liwopü, süuchinrua. tü wuinkalirua waraitüssüirua süpaapüna wajira. süukaje anas pünatjü sünainje. eintüs shia shirokümüin paala.
wuin kamuluuna
Liwotpü Moreno
Liwotpü iipat kasuttat
liwotpü Tomarrazon
Wanee mmaa kakaiitya, anüuya sümaana tü süchikijiirakat.
Mmaaka Bañaderos musska shiakai atüujain sao maaka chaaya süleruumüin. saajüin tü karaloutat kamaanaka süchikit, muss saajüin: mmaa suumawaijat, eesü volkan jootta mussia tü shiirutka watta saalin suuyasha, maaka miiruirua.
Sululujee Paleozoicos ( mmaaka 250 millones Juuya ):
Las rocas más antiguas de la región surgieron con los primeros movimientos de las placas del Caribe, Los Cocos y Suramérica, que comenzaron a dar forma a este sistema montañoso.
Sütchiküt tü uuchi kasimaakat süleeruuje: Jurasca, süuyaasha eesü maaka sain 175 millones juuya.
-
Tü akümaaja waane iipatrua jais main, shia tia: watolito paasanainjatkat, shia tü granadioritas jotta muusia cuarzodioritas.
-
Watolito patillal: shia iipat jouchenkat
Sukuaipa uuchi kasimaska wanna suuma cretacico ( maakas 130 millones juuya shiikit tia). waana suuma tü cretasikoko juitnüwasü iipakalirua maaka sain: riolitas,ignimbritas ( etnajuunakalú shia Riolitas de golero ) shia joolu joutkat maulu ya.
Iipakalirua naaya Kuenta sumaana: aikalasü y suuma süwanaajain sujuaipa.
Wana suuma amuulan tu paalakat, ya anoupa eesü süpütuin iipairüa watta stalin, musejese suukümajain wane musüirua sain uuchi, jotta musia sünülia tü shia, Karstificacion. suutüma tia, yoorolomajüsüt tü mmaakat. suukat süwuinjaa, waane iipa kanülias caliza. kousü tü mmaakat matpüuna.
Mmaa suuma iipa, akotchiraasü ( terciario y cuaternario): joolü jeekanainka, watta saalin mmaa suuma iipairua akotchiraasü, ya suupüna tü maaka. musüjese erin kaarüwon, maaka sain cerrejon. jotta shia akümajaasü sukuaipa suutüma tü jottaikai, shia alüjakat tu mmaakat.
Suuwalüin mmaakat: musejese sukumaajain Bañaderos
Tü mmaakat suuma uchiuulian shia, Bañaderos akumajaasü sünainje suwaalüin tü maaka. tu shia saanainkat yaya.
Suuwajia mmaaka tü Montes de okaka
-
Es una Tü eere suwalüin sumaiwa, shia mioka alu, chaaje wuimpuinje chaamüin wopumüin.
-
Shia suulekat tü mmaakat, yaaya wajira. división geológica clave en La Guajira.
-
Mmaakat kaulein tü mmaakat shia sünainje, suuwalüin tü mmaakat sumaiwa.
Tü eere suuwalüin tu mmaakat, nojotsü chain chaaya, sütpaa Bañaderos, shia muin chaakai sain sütpüuna,suuka ein uuchi mioyu, suuma iipunain. Jotta müusia eere tü DRMI, tü uuchi wattakat iipuuna, shia aküujaka shikit jamüin sukumajaaya sumaiwa tü uuchikalirua.
🏔️ wane mmaa kaalus pütchi, shia suupünain iipat
Tü kanüliakat Bañaderos ( ojoopule ) shia wane mmaa uuchimaajat, chaa shia saalu uuchika Sierra nevada santa marta, suulu tü mma kanüliakat, wajira wopujeetwat. mmaakat tü uuchouliat: shiiyawasha suuma sukümaasüin sumaiwa, anüu pütchikat suumana ya suupuna.
mmaakat tü jou
-
uuchi suumana, ipüunasü, waima iipat
-
tü icheyuukat maaka sain granito jotta muusia diorita, eessü jawawain maaka sain kaliza,lutita.
-
shiikika tü ipakaliirua shia sierra nevada santa marta.
Tü mmakalirua entiraas suma sujuupajirain
Tü wañaderoko, musüt sain wane koroloo, cha shia, eere shiipemajiirain. uuchikalirua, sierra nevada santamarta suuma uuchikat perija. yaaya watta saalin kasa yaaka suutuma piyamain sukuiapa uuchikat.
Maa eere anain kasaa suuma sütpain wuin
Sotpat wuinkalirua, maaka kamuluuna, liwotpükat türeinta. naayuli unatpükalirua sottpüna wuinka. tü mojuitka shia anakat atuuma tü wuinka, nojotsü itüin. anaaka wañadero sunainjeechikat.
Moojuit saajutu uuchi
Unatpüka tü, chas iipuna sao uuchikat, essü sawajüit, 800 m. jotta muusia, shiitüi juuyakat, essü shinña maaka 2000mm, süpüla juuyakat. tü saayula mmaakat sawajüin, 20°C suuma 24° C. suuka tü müin shia, anain tü saayulakat maa, anas tü wuunükalirua, tü helechokalirua, jotta muusia tü yajewatkalirua.
Maapat akalijuushi
Tú maapat eere mojuuli jotta muusia eere alamaa. nojooluit muin ka sumaiwa. sumomojuin tü punatjü wattawatkat saalin, jotta musia tu arülejaakat. shia anainja maaka. sukalinjanai, eere wayuu apunajaakat wunuirua.
Unatpü, eere jai maa
Mmaaka tü, yas unaapuna sunain uuchika, eere jai kaikai. eesü maakat sain 800m. nojotsü juaya, yoochoin shinña eessü maka sain: 1000 mm sou juyakat. jotta muusia sayuula maaka essü maaka sain: 24° C. tü wuunukalirua katsüinsü supüla miiñassükat. wuunü yakat yaaya shia, yoosü,mojui, jotta muusia wuunu kanchoulein, shiane sujuutuin suupana jottaleu.
Karst: kaasa anujuulas suupuna iipakat
Tü escarpekat, shia tü uuchika jattakat suutüma jottaitkat, maaka tü uuchika kanüliakat, Cuchilla Bañaderos. yaaya eesü youjala, maakat koujuusü. jotta muusia tü uuchikalirua shiapias wuuchi, yajewatnet saalira uuchikat.
Plantas crecen en los
ojuule cuenca alta sichikai kamuluuna
Unaatpükat yaaya DRMI wañaderos, piama suulia. essü wane eere saamatüin shia waneepia, shia tü chaakat ipuuna. jotta muusia tü unaatpukat, eere jain tü kaikat. yaaya eesü wuchi sheeya tü maakat.
Seiwa (Ceiba pentandra)
Peraa
Puy (Pithecellobium dulce)
Ichii
Supattou muusa
Suculentas
Nogal cafetero (Cordia alliodora)
Cedro
Guamo (Inga spp.)
Yarumo (Cecropia spp.)
Heliconias (Heliconia spp.)
Epífitas
Mürülü
ojuule cuenca alta sichikai kamuluuna
Epeerüit yootkot (Epeeruit juyaamajat)
Rana de lluvia (Scinax sp.)
Etperüit
Eeperuit jerottüsü (Eeperuit ottasiraat)
Rana venenosa (Colostethus sp.)
Saarüt
Wuit shiyuulain kaula
Wuit alojutkat
Suupai oorolia
Maala
Iwana yootokot
Jookoliwa
Jookole
Molokono
Kutea
Wuichi
wacharaka
Tangara
Tuukan
Aguila
Kotooro
Sukuurut
Chuunüi
Maakut
Mono nocturno (Aotus griseimembra)
Iraama
Waalit
Puma
Walijeechi
Ket
Puusichi
Kaasapülajatüt saimajuunakat
Aiinjatü tü kasakalirua sao sujuutut. jotta musia kojutkat shia, suuka ein wuin, wuichi, mürülü. shiasa sutüuma tu kapülain tü mmaaka, aneerü watta kai. wapülaaya nee.
Tü Kottirawakat, shia anakat atümaa tü kasakat
Chi DRMI süpüulajat akanliinja tu kasakat maaka sain wuchi, mürülü. yaakat suluu tü uuchikat Sierra Nevada santa Marta sumaa Perija. yaaya warattüsü wuchi, eeuu ounakat, essu kachounle tü eintuskat. essu sootüi wuunü wattajejatüin. essü wuin.
Aimajaa tü kasakalirua
Tü DRMI shikajaaka achikit shia saimajatüinjatüin tü kaasa yaaka yaaya, maaka sain tü makukat, jotta muusia wuunu mioyuyu, essü wuuchi ootopunas.
Eisalajuuness maaka: suulia amulouijüit shia
Akalinjüuneesü, oulaneesü suulia sumomüjünüin tü maaka, jotta musia aimajüneesü wenshi. apünajüneesü wuunu sulü. suulia sülüjaalüin maaka tü jottai awaatakat wanepia.
Anajüuli sao wuin
Tü DRMI shia aimajakat tü eere shintüin wuikalirua, jotta eere sukamajain wuinka. maaka chi süchikai, Rancheria, kamaluuna, suma liwotkalirua, Matahambre suma Majacinta. nainua eisalajuunushi süpüla jerottüinjanaina naaya, süpüla asüshiikat. eisalajuunajatü sotpunaa palaakat, maaka Navio Quebrado suumaFlamenkos.
Akuaipa suma shiilajias sulu anain shia
Tü DRMI shiawata aou suma kapülain tü akuaipaakat, suma shisalajünüin tü kasa yaaka suulut. anoutünüs putchi namüin na yaashikana kepian, suulia najajalerüin tü kaasakalirua.
WA 
ES