Wuinka rancheria
Yaya wajira, eere wane wuin sumaajachi kasa anas. nauje maaka sain 100 sumain wayuu. jamüshiije maka nütüjüit atshajawa, wattaaje saalin nükuentasha.
Essü maaka sain 30 mil hectares tu mmaakat kanüliakat Karakoli. wattasalin kasa yaaka nülüu mmaakai chi, muskat naimajakai sain tü wuin yaaka nümaa. jotta musia tü wuunïliakalirua. kasa yaaka yaya supushuaya, choujaashi wuinka sümüin tü kasakalirua.
🌍 Nütuin chi wuinkat kottüs kasa süpushuaya
Jotta musia eepunaale nülatüin chi sichikat Rancheria, shia Süchiima,Manaure, Maikou jotta musia kalawasita. tu mmaaka eesu maaka sherülüin, 30.041 hectarea. jotta musia essu maaka sain 5 jo 150 m, saupüna sotka palaa.
Sichikat chi Rancheriakat, pasanainpünashi sunain karakoli. chajeeshi osootüin eere saamatuin wanee mmaa kanülias Chirigua, maaka sain 3875 m sao sotka palaa. jotta mushia nia essu 248 Km tu nükapüin, ejerce nüsotüin emüirei nintüin shirokümümuin palaaka chaya süchima.
Wuinka Rancheria eleinjachi nia, choujaaleshi main nia, sumauin kasa wayuu supushuaya, eetas maaka sain 105 maairua, eere wayuu mestiza, campesinairua. anash wuinka süka jemeetüin nia.
Wuin Rancheria, kamaanashi süchiki kasa, jotta nia naaya wuin mio süpülaa wattakai
☀️Ounüs juyaa, sheeya juyaa: sütüma müin shia, moojus mmaakat
chi wuinka Rancheria, piyaantua koomüin sütümaa juyaakat, paalajatkat shia iwakat ( Abril - Junio ). tü chiruajatkat kanülias juyaa ( Septiembre - Diciembre). niasa kashikai octubre, eere katlian main juuyakat, eetasü maaka sain 142,8 mm ninya. jotta mushia enero ayssü miyaasü, mio jottai. yaaya mmaakat, süpüla juyaakat supushua, ninya juuyakai tü ujuutükai eetasü maaka sain, 546 mm. eesü katliale shia, eesü yooluit
🔥 Ayss tüttüshi waneepia
yaaya tü mmaa eere chi wuinkai Rancheria, jaiis kai waneepia, eetasü saayulaa maaka, 28,17° C. shia tia sou tü kai jemiale, entüsü sao 27,38 ° C, shiasa jairee main entüsü sao 29,6° C.
💧 Nojotsü wuin: matsüinsat
Wuinkai Rancheria, tü ninyakat chejeekuat eeje tü uuchika Sierra Nevada. shia miokat atüma tü ninyakat. eesaaya wuin sulujeet tü liwotpükalirua. shiasa yooluin sain, jais kaita iitüs nütüma, süin mmaakat. shiasa suuka muisn shia, nojotsü jottaleu.
🌊 Wuin nojotkot waneepian: essü miolet eessü jooselet
yaya eeka chi wuinka Rancheria, wana suma katlian tü juyaakat, atwalajash nia. chuulüwais maapaka supüshuaya. shiasa maaka jottaleo, yooluwais tu ninyakat, tü liwotkalirua joosowais, tü maakat süin tü wüinkat, yaaya kapüleesü matüjajao t ninya chi wuinka Rancheria.
🏞️ Maa kamaanakat nüsüurülaa chi wuinkai
Tü Epünaale nülatüin chi wuinka Rancheria, anas supaa, shia wattasalin maa suulujala, eesü iipa, kiijo. tü kakatyaiit. shiasa anain main shia, sutüma jottaikat waima maa, jasai shiipünain.
🌋 Jouja acumaja wuinkai
Chi wuinka akumajaashi, sütüma shialeerain tü uchiika Sierra Nevada sumaa perija. wuinka nüulujuin kasa ekai een nee eeje Uchikalirua, shiasha tia sükümajaaka tü maa unapchiikat. ani anain süpüla pünatjüt, shia maalain main nia maaya shintüin juyakat
Sufaallan Cerrejon: sütsüin suuralaa maakaat
Tü faalla kanüliakat, shia tü maakat eere soonojirain. süka müin shia sükümajaaka, tüura Uchikalirua Perija, jotta musica wanee uchichen. tü fallakalirua shia kasitkat tü uuchi yaakat maama wayakana wajirajeewalikana.
Süfallan Oca:
Tü falla oca naakat shia wanee sukuaipa maakat, tü süuralaaka. sumaiwa sukamajaiwa, shia kasitkat supula niiratüinjachi nüpüna chi wuinka Rancheria. tü fallaca shia tü siratuin tü mmaakat sükat saattat chaaya unaapuna. jotta musia supou eesü maaka sain 700 km, eintüs chamuin venezuela müin, muskak nüpütapünakaa nüitchikana, süuka ein tuura uuchikalirua.
Shirüutpala mmaakat
Suupuna mmaakat eere nülatüin chi wuinkat Rancheria, unapshisü, moolusü aaleeya maaka sütüma wuin eere süparalüin. shisha einjaya nee, iipünawai sümüin aleinjattüjanee sukumajaiwa. tü mmaakat sit, tü juuyakat, jottai, jotta musia sayuulaa mmapaakat
Maapakalirua numaakat chi wuin Rancheriakai
🌾 Mmaa maashikat: maa kamaanakat shiki wanee kasa
Tü mmaaka anaashika shia sütümaa, tü jasaika nintiralaka chi wuinkai Rancheria, jotta musia liwotkalirua. eesü unapshiire, eesü iipünaale, süpaa maaka watta salin jasai, pooshit. musüjese anain shia süpüla püunatjü. shia join süpüla wuin shiitapat juyaakat.
🌊 Mmaa awanico: muss sain aapatajaya
Tü awanikoko shia mmaaka shiipuunalakat tu wuinka süpalanajaapa chaaya iipünaaje eeje uuchikat, tü muss sain awawatajia siikit, shia mainja shia. sutüma anas main suupuna maakat
🌬️ Masshi jiimatüsü: tü sülüjaala jottaitkat, yaaletkat shia
Paalamüin sauje tü mmaakat kanülian Kuenca, eeshi wanee uuchi motsojuushi, sukümaala nee, tü mmaaka sülüjalaka jottai. shiasa mauluya joula wunuulia sao. musejese nolooluin süunüin shiitaapa juyakat, muitkat sain süpüshi shia mmaakat.
⛰️ Uuchi motsoojus: Tuuirua naaya kuenta sümaana
Chaaya uuchumüin sauje kuenkaka, maaka sain tu ra, Campo Herrera, resguardo 4 Noviembre. eesu maaka iipünaajüshi memaashi sain uuchi. shiaka natüma nojootka müin wanawai sain maakat, eesu tü iipüunakat, eesü tü matpükat.
🧂 Maa kasuttat: shiikanain wuin, shia itüin nütüin kaikai
Mmaa tü, eere nojolüin kasain asotüin, eere sosojoomatüin. suuka müi shia, palaasü tü maaka, nojottkat maatta asotüin kasa sutümaa.
📏 Lipunass mmaakat: eejee sotka paala eemuinre tü yaletüin shia
Tü kuenkaka eetass maaka sain 5 jotta 150 m, shialera eeje sotka paala. eere uunapünain main shia eere shintirain suma palaaka. jotta musia eere iipünain shia chaaya eere uchichenkat motsojokot.
Mmaa kamaanakat kuenta: shiikanain wuin jotta musia jottai
Tu maaka yaaka yaaya, kakatyai, shiitiralaa wuin, jottai. waima sümüin sukuaipa. shiasa jooluya, muitkanee supüshi. nojotpaa yaajewalüin shia.
Mmaa paalass: maa aajüs kaasa.
yaaya eesü mmaa, ayatün sao müin eejatkai sain wuin, shia nee ittüin nütüma kaikai. suuka müin shia, nojotsü süupüla einjatüin apünajuushi suulu. maka nojolüin anain shiiyajia mmaaka, nojooleru kasain asotüin sulü.
Mmaa shiipünaala juuya: mmaa aanas shia muujulain
Joulu yaya, eeka sulu tü kuenkaka uunapünajatkat. akümaajasü sütüuma tü sülüjalakala tü wuinka Rancheria, jotta musia tü waneeirua wuin apalanajaaskat, suma liwotpüt . tü shirutkat eesü pooshi suma jasai. anayaapeje maakat süpüla pünatjüt, shia mojüin shiitapa juyaakat, chülüwaitsü main.
Mma maashisü: mma achecherasü
Tü mmaakat eesü jawawai shia, essu sulü chein, anas jajettat supüla pünatjüt, musejese nojoluin anain süpüla pünajut. shia joulu wunuulia sao, nojotkot juyakat sulujüin tü mmaakat
Nmaa anouishi suma chuulüin: eesü wuin süpünaa
Tü mmaakat eesü jawawai shia, essu sulü chein, anas jajettat supüla pünatjüt, musejese nojoluin anain süpüla pünajut. shia joulu wunuulia sao, nojotkot juyakat sulujüin tü mmaakat. Llanuras Húmedas: Suelos que Guardan Agua nmaa anouishi suma chuulüin: eesü wuin süpünaa
Mma yaleetajüs: mmaa sumaiwaijat
Mmaaka tü yas uuchumüin saojee Kuenkaka, shia Campo Herrera, suuma 4 Noviembre. sumaiwajat, jout yaya tü iipat kaasutotnuukat. tü shirütpalaakat aküjüsü shichiki, jamüin sukümajaya sumaiwa.
¿ kasa anaka apüula tü mmaakat?
Mmaaka yaya, Kuenkaka, ya wopümümüin, eesü jalouika apüla shia anü süchiki
Apünajuusshi süpüla eküu nee Tü mmaaka, eere unaapünain, eesu pünatjü supüula eeküt nee. tü apünajünaakat kettüs ekünüin, nojotsü apütain supüla suitkünüin. maaka sain, hortaliza, maiki, pitshusha hai. tü apünajüsshika suluus wane mma motsosusü, kanülias parcela.
Mmaa shikajaya paa
Mmaaka tü anas main supüla epijaa paa, jou alana süulü. sou jottaleo aiwais jau. süka nojolüin kasain shiküin paa, jotü t¨alaanakat. déficit de pasto puede limitar su aprovechamiento.
Shiatala Wayuu. natüma naa wayuukana tü mmaakat, süpülas narülejia, kaula, pünatjü. jotta sumaa wane nayataala natüjüin süpüla, tu mmaa jososkat.
Miinakat (peejess )
Miinakat (Peejess)
Ya sütpaa tü DMI, essu tü ayutnaka kaaruwon, shia tüura cerojonkot. essia mojüt türaa mmaakat sütüma, wuinka charütsu. El Cerrejón, que pueden generar impactos indirectos sobre los suelos y recursos hídricos de la cuenca.
Saimajia ummaakat Maulu yaya watta saalin tü mmaa aimajünakat, süpüula anaijatüin tü kasakalirua yaaka sulu. süuka sükalinjanain, anas, jou kasa sülü, yootüs süpaapüna.
Youtush mmaka eere mojüin shia
Mmapaakat eekai kuenkaka wopümüin
Mayaasüje yain tü kuenkaka, sulu wanee mmaa nojolüin anain mai. anaasia nee, watta salin wuunulia sülü, wuchi, mürülü. anas napüula naa yashikana kepian. tü saanainka mmaakat, shia sütüuma ein tü wuinkat, saayula maakat, jotta musia tü jottaikat.
watta saalin sukuaipa tü kasa yaaka yaya, tüirua maaka sain tü, maaliwalakat sotpünaaka paala, sumaa wuunu motsojusü. tü kasa yaaka yaya choujaasü, shia sanainkat mmaakat, spüulaa anaijanain naa yaashkana kepian.
🌳 Wunuulia sotpüna süchikai: shia anajakat nau wuinkai
wunuukalirua tü, asootüs, suuma waiman saalin sotpünaa suuchikai jotta musia liwopü anaaka main shia, jemioshus, muss sain lumaat. tü wunuulia anas wuinka sünainje, wattasaalin wichi suupüna, anas maakat, yootüs kasa sütüuma. jotta musia nojotsoin maaka maalu.
🌵 Mojuui: kanchouleesü
Wunuulia joukat chaaya wopúmüin sauje kuenkaka, joulu, aipia, iichi, yoosu, kiiras shiakalirua, sumaa jottaika aitairü ain miyaasü. tü süuralakat wattasü unapuumüin, tü napaanaka motsojusü. tu wunuukalirua anas maapakat sütumaa.
🏜️ Matshii: mmaa kaamanakat tü kataaka ou
chaa palaamüin sauje kuenkaka, essü tü maasshkat, shiasa maulu ya, asootüs wuunü sao. shia müin noojotkai kaatai sou. tü mashkalirua ya, sao eessü wuchi, moojui. jotta muusia kasa yaaka sao, kiirain aitaitrü jain kaikat, saayula maakat.
🐟 Maaliwala: anajaakat sao sotko palaa
Eeka shintüin wuinka, chaaya süchiima, yaya anaajüs main maliwalakalirua, aimajushi shiakalirua maaka anain main. sünainje anas sotkat paala, maaka nojotsü yorolomain suutuma juyaakat, waima jimaa, jiisot, wuichi tü warattütnutkalirua.
🌊 Wuin mio jamatsü suma louna
Sotpüuna palaakat joula tü wuinka aamalaska, sütüma shinya palaaka suma wuin jemesü, tü entüskat shironkomüin palaaka. yaaya eessü wichi shirokülujutka wuin, wuit, jimaa. anaaka süpüla aimajüna maaka sain tü kanüliakat, Ramsar, sükat anain main shia, supüla shitnaiwa wattajee mmaa
🌴 Mma sootpakat paala - anas maapakat natuuma
Mayaapeje tü palaaka, suma tü sheekat, tü kasat yalaakat shiroküt , nojooluin sutpain tü unapükat. anaasia nee sünainje, muskat pejakai shia sunain. tü palaaka sumaa tü unatpüka, amüliajiraasü sulü sukuaipa.
Mürülü: kainchoules sumaa sükomüinlain
Maayapaje tü kuenkakat, yainsülü wane mmaa jaisü, suma joosoin shia, watta saalin wichi suulu. attaairü ain miiyasükat, eesia nee wunu sulu maka sain maliwala, lounairua, suuma kasairua maaka sain wuin, wuunülia. suuka uin shia anas main maapakat
Etperüit
Etperüi saakajat potshi
Eeperüit saajüt wunu
Iwana yootokot
Kulüu
wuit shiyuulain kaula
Kutea
Molokono
Tokoko
Kooyono
waralaapait süpüuya kanküreejo
Kukal tü mioko eichi
Lisho
Iraama
Waalit
Ket
Waalijechi
Püusichi
Alaala
chooloi
Akaalinjünajatü tü wuinkalirua
Maaka sükalinjüunei tü wuinkat, shia süpülaa eenjatüin wuin asüushi, tü mürütkalirua, Wuunükalirua. aimajüuneesü, eere sükumaajain wuinkat. nojotsü juutünajatïn kasa charütsü shirokut.
Tü kasa natüjaakat aao naa wayuukana, naama alijuna
yaaya amünüshi naa wayuukana, naa campesina jotta musia naa kepiashikaana yaya sulu tü maakat, “ juukalinja tü maakat, kiira jia sumaa jiisalüjüin shia, süpüla anainjatüin shia wattakai.
Akalinja tu wuichikalirua suma kaasa supushuaya
waima kaasa yaaka yaya, maaka sain, wunnulia, moojui, maliwala, jotta musia lounairua. tuuirua shia, anaaka atuuma maakat. anüuya wuunü matüweerüin, maaka nojoluit sukalinjüunai.
Sukuaipa wane kasa süpüla wattanjatüin shiiki
yaya achajaana akuaipa anaaijatüin tü ayatawaakat, maaka sain epiija paa, apünaaja. tü a asootokot yaaya, sumaa jain main kaikat. jotta musia aisalajünaatü tu kasa yaaka sulu maakat. musia yaaya, eesu süpüla waraitüin wayuu, alijuuna. shia choujain saimajünüin tü kasakalirua.
Nojotsü amomüjüunein maakat
akalinjüuneesü, oulaneesü suulia sumomüjünüin tü maaka, jotta musia aimajüneesü wenshi. apünajüneesü wuunu sulü. suulia sülüjaalüin maaka tü jottai awaatakat wanepia frenar la degradación del suelo y la desertificación mediante la protección de la cobertura vegetal, así como la restauración de áreas afectadas a través de reforestación y prácticas de manejo sostenible del territorio.
Wuin wapüla wapushuaya
eisalajüneesü tü wuinkat, süpüla einjaatüin shia wapüla waneepia, tü unaapükat, nojotsü ouitkünein main tü wunuukalirua, choujaasü wamüin wapushuaya. chi wuinkai
WA 
ES